ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر، بیانیه هایی برای هیچکس

دنیای سفر: ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر کشور وظیفه هماهنگی و نظارت بر عوامل موثر بر سفر در سطح کلان را بر عهده دارد تا شرایط را برای انجام یک سفر بی دغدغه و مطلوب برای مسافران فراهم کند. نام این ستاد در این روزها به دلیل درپیش بودن سفرهای نوروزی، بیشتر به گوش می خورد و نقش آن نیز اهمیتی بیشتر از دیگر ایام سال می یابد. موفقیت این ستاد و تحقق اهداف آن رابطه مستقیمی با بهبود شرایط سفر در ایران از نظر کمی و کیفی دارد.

دنیای سفر در دستان ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر

برای آنکه سفر به شکل مطلوب انجام شود نهادهای مختلفی باید هماهنگ و برنامه ریزی شده عمل کنند. این نهادها از شهرداری ها گرفته تا ادارات بهداشت و سیستم حمل و نقل و … را شامل می شود. خلل در اجرای وظایف هر یک از این نهادها علاوه بر تلخ کردن کام مسافران، انگیزه انجام سفرهای داخلی و اعتماد به اکوسیستم سفر در آینده را نیز کم خواهد کرد. تا قبل از تاسیس ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر در سال 1392، هر یک از نهادهای مرتبط با سفر و گردشگری بصورت مجزا عمل می کردند و ارتباط آنها با یکدیگر اندک بود. هدف از تشکیل این ستاد آنگونه که در منشور عملیاتی آن و همچنین در طرح ساماندهی و توسعه خدمات سفر نوروز 1394 آمده است، “توسعه گردشگری داخلی و ایجاد هماهنگی و انسجام در ارائه خدمات مناسب برای رفاه حال مسافران و گردشگران و همچنین مدیریت یکپارچه، سیاستگزاری، برنامه ریزی، سازماندهی و نظارت بر انجام فعالیت های سفر” است.

تحقق این اهداف می تواند مشکل عدم هماهنگی بین دستگاههای درگیر در سفر را حل کرده و موجب شکل­گیری سفر در بستر فعالیتهای منسجم و یکدست شود، امری که در بعد کلان تر رونق صنعت گردشگری را نیز به همراه خواهد داشت.

نگاهی به سازمانهای عضو ستاد نیز نشان می دهد که موسسان آن شناخت دقیقی از مسئله سفر در کشور داشته­اند و هر نهادی که به نحوی در سفر نقش دارد به عضویت این ستاد درآمده است. هجده سازمان عضو این ستاد عبارتند از: وزارت کشور، سازمان صدا و سیما، نیروی انتظامی، سازمان تعزیرات حکومتی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان راهداری و حمل و نقل جاده­ای، شرکت فرودگاههای کشور، راه‌آهن، سازمان هواپیمایی کشوری، سازمان هواشناسی کشور، دبیرخانه شورای هماهنگی مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی، سازمان امداد و نجات جمعیت هلال احمر، سازمان جوانان جمعیت هلال احمر و کانون جهانگردی و اتومبیلرانی. همچنین ستاد اجرایی خدمات سفر در استانها به ریاست استانداران و در شهرستانها به ریاست فرمانداران و در مناطق آزاد به ریاست مدیر عامل منطقه آزاد شکل گرفته و ریاست ستاد مرکزی با معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور است.

وجود چنین مجموعه بزرگی از سازمانهای مختلف، در صورت عملکرد صحیح می تواند بسیاری از مشکلات گردشگری و سفر کشور را حل کند، طرفه آنکه در منشور عملیاتی ستاد بر دائمی بودن فعالیت آن تاکید و اهداف مختلفی برای آن تعریف شده است. بررسی عملکرد ستاد در یک سالگی خود می تواند شناخت دقیقتری از نقاط ضعف و قوت آن بدست دهد تا در سال های آتی شاهد فعالیتی تاثیرگذارتر از آن باشیم.

اهداف ستاد در محاق فراموشی

اولین نکته ای که در منشور عملیاتی ستاد به چشم می خورد تاکید بر دائمی بودن این ستاد است. می توان گفت تاکید قانون­گذار بر این امر، با توجه به اهداف کلانی که برای آن تعریف شده، صورت گرفته است. یکی از وظایف ستاد تحقق شعار هماهنگی، همه مکانی و همه زمانی کردن سفر و توزیع عادلانه مسافر در مناطق مختلف کشور است. بدیهی است که تحقق چنین هدفی نیاز به برنامه ریزی کلان و دراز مدت دارد. همچنین برای توزیع عادلانه مسافر در طول سال بایستی آمار و اطلاعات مربوطه بصورت مداوم توسط ستاد رصد شده و بر اساس این آمار تصمیم گیریهای لازم انجام شود. به همین دلیل انجام امور پژوهشی و نظرسنجی از مسافران نیز در وظایف ستاد گنجانده شده است.

علیرغم وجود چنین اهدافی، بررسی عملکرد ستاد در سال گذشته نشان می دهد که فعالیت آن به زمانهای پیک سفر محدود شده است. اگر اخبار منتشر شده توسط ستاد و همچنین بازتاب فعالیتهای آن در رسانه ها را بعنوان شاخص فعالیتهای آن در نظر بگیریم، اوج حضور ستاد در رسانه ها در فصل تابستان، نوروز و اعیاد مذهبی بوده است؛ یعنی زمانهایی که تعداد سفرهای داخلی افزایش قابل توجهی پیدا می کند. نکته مهم در اینجا مستقل بودن انجام چنین سفرهایی از فعالیت ستاد است؛ امری که نشان می دهد هدف همه زمانی کردن سفر محقق نشده است. همچنین بررسی مقاصد عمده گردشگری ایرانیان نشان می دهد که همه مکانی کردن سفر نیز به مرحله عمل نرسیده است.

نکته ای که نباید از آن غفلت کنیم این است که یک سال برای تحقق چنین اهدافی زمان کمی است و شاید هنوز نتوان دست به نتیجه گیری قطعی زد، اما این در صورتی است که ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر کشور خود به این مسئله واقف بوده و برنامه ریزی های لازم را انجام دهد.

علاوه بر اهداف کلان، هدف هایی خردتر نیز برای ستاد تعریف شده است. طبق یکی از این اهداف ستاد هماهنگی خدمات سفرهای کشور موظف شده از تکنولوژی روز اعم از فناوری اطلاعات، خدمات مدرن الکترونیکی و سایر روشهای ابتکاری در همه فعالیتهای خود بهره گیرد. اگر چه همه مکانی و همه زمانی کردن سفر امری زمانبر است، اما تحقق این هدف در یک سال منطقی بنظر می آید. امری که البته بررسی سایت ستاد هماهنگی خدمات سفرهای کشور نشان می دهد هنوز محقق نشده است. سایت ستاد از نظر طراحی ضعیف و بدون جذابیت است. همچنین اخبار سایت قدیمی است و حتی از بیانیه های منتشر شده خود ستاد برای نوروز هم در آن خبری نیست. علاوه بر این، بخشهای مختلف سایت به هم ریخته و نامنظم است. بخش سامانه ها و اطلاعات مورد نیاز مسافران و گردشگران نیز تنها چند لینک درهم و برهم ارائه می کند. در مورد تکنولوژیهای دیگر نیز ستاد کاری نکرده است که بتوان به آن اشاره کرد و این مسئله در دورانی که اپلیکیشن های موبایل حرف اول را در ارتباطات می زنند نقطه ضعف بزرگی برای ستاد به حساب می آید.

بیانیه هایی برای هیچکس

در حوزه اجرایی مهمترین وظیفه ستاد، برنامه ریزی و نظارت بر جریان سفر است. وظیفه ای که در سال گذشته بیشترین توجه ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر را به خود معطوف داشته و بارزترین نمود آن را می توان در بیانیه های صادر شده توسط ستاد دید. ستاد در نوروز 1393، در مجموع 17 بیانیه صادر کرد و تاکنون نیز برای سفرهای نوروزی 94، هشت (8) بیانیه صادر کرده است. علاوه بر این ستادهای استانی موظفند تا جلسات دوره ای و منظم به منظور بررسی مسائل مربوطه و اتخاذ راهکارهای مناسب تشکیل دهند.

ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر در آذرماه امسال “طرح ساماندهی و توسعه خدمات سفر ویژه نوروز 1394” را برای ستادهای استانی صادر کرد که در آن وظایف این ستادها مشخص شده است. پیگیری اخبار نشان می دهد که این جلسات در استان ها و شهرستانهای مختلف در حال برگزاری است و مسائل مربوط به سفرهای نوروزی در آنها دنبال می شود. ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر نیز در قالب بیانیه های منتشر شده مسائلی را به اطلاع مسافران و فعالان سفر می رساند. در این بیانیه ها بیشتر به ارائه توصیه هایی برای مسافران و همچنین اعلام هشدار به متخلفان پرداخته شده است.

ستاد در 4 اسفند اولین بیانیه خود را صادر کرد که در آن تنها وعده صدور بیانیه های بعدی داده شده و از مسافران خواسته شده بود به آنها توجه کنند! همچنین در این بیانیه وعده ارائه خدمات متفاوت در نوروز 94 به مسافران داده شده که تا صدور بیانیه هفتم هیچ اشاره ای به ساز و کار و چگونگی ارائه این خدمات متفاوت اشاره نشده است.

دومین بیانیه ستاد روز 5 اسفند منتشر شد. در این بیانیه نیز صرفا از مسافران خواسته شده تنها از مراکز مجاز تور بخرند و دقت کنند جزییات تور در قرارداد ذکر شده باشد. در این بیانیه شماره تلفن هایی نیز برای دریافت نظرات، پیشنهادات و شکایات احتمالی اعلام شد.

در بیانیه شماره سوم که 7 اسفندماه منتشر شد مسافران خارج از کشور مخاطب قرار گرفتند و ستاد توصیه هایی در مورد خرید تور از دفاتر مجاز به آنها ارائه کرد. در بیانیه شماره 4 که دو روز بعد منتشر شد ستاد به هشدار دادن به فعالان عرصه سفر پرداخت و اعلام کرد با هر گونه تخلف احتمالی و گران‌فروشی خدمات و افزایش قیمت ها در واحدهای مرتبط با صنعت گردشگری برخورد خواهد شد. بیانیه شماره 5 دوازدهم اسفند منتشر شد و طی آن ستاد از مسافران خواست در نوروز 94 استان های کمتر دیده شده را به عنوان مقصد سفر انتخاب و سفر به استان های پر مسافر را به وقت دیگری موکول کنند. در بیانیه ششم ستاد به ذکر برخی محاسن استان تهران برای سفر پرداخت و بیانیه هفتم نیز به اقدامات و امکانات دستگاههای عضو ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر در نوروز 94 اختصاص داشت. در بیانیه شماره 8 ستاد از هموطنان خواست در صورت تمایل به استفاده از خانه مسافر برای اقامت در سفر، از خانه مسافرهایی که مجوز سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری را دارند استفاده کنند. بنظر می رسد روند صدور بیانیه ها در روزهای آتی نیز ادامه داشته باشد و عدد آنها بیشتر شود.

تحلیل این بیانیه ها نشان می دهد که هیچ نکته خاص و جدیدی که عملا بکار مسافران بیاید در آنها ارائه نشده است، در واقع این بیانیه صرفا مسائلی بدیهی را عنوان کرده اند که هر مسافری از پیش از آنها اطلاع دارد. اگر این بیانیه ها را فرصت برقراری ارتباط بین ستاد و مردم بدانیم باید پرسید چرا این فرصت به راحتی از دست می رود؟

می توان در این بیانیه ها اطلاعات و نکاتی به مسافران داد که باعث بهبودی کیفیت سفر آنها شود و از این طریق رابطه آنها با ستاد را پررنگ تر کرد. این در حالیست که پرس و جوی “دنیای سفر” از مسافران در پایانه ها و همچنین شهروندان نشان می دهد که تقریبا کسی از وجود چنین ستادی اطلاع ندارد. این دقیقا عکس نتیجه ای است که بنا بوده با تشکیل این ستاد بدست بیاید. منشور عملیاتی ستاد نشان می دهد که تسهیل سفر و فراهم کردن اطلاعات لازم برای مردم یکی از اهداف اصلی تشکیل این ستاد بوده است. هدفی که با بیانیه هایی کلیشه­ای و تکراری حاصل نخواهد شد.

تجربه یکساله ستاد، چراغی فراروی آینده

تشکیل ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر فی نفسه امر مثبتی بوده است، وجود چنین ستادی می تواند به افزایش هماهنگی دستگاه های مربوطه بیانجامد و موجب یکدست شدن فعالیت ها شود. اما باید دقت کرد که این تنها یکی از اهداف تعیین شده برای چنین ستادی است. بررسی عملکرد ستاد در یک سالی که از تشکیل آن می­گذرد نشان می دهد این ستاد بیشتر در راستای اهداف خرد و کوتاه مدت فعالیت می کند و عمدتا در زمانهای پیک سفر خود را نشان می دهد. این امر موجب شده تا هدفهای کلان و بنیادین ستاد به فراموشی سپرده شود و از ظرفیتی که این ستاد برای رونق و نظام مند کردن صنعت گردشگری کشور در اختیاردارد، نتواند حداکثر استفاده را ببرد.

تشکیل جلسات ستاد در زمانهای پیک سفر گرچه لازم است، اما نمی تواند به تحقق اهدافی چون همه زمانی و همه مکانی کردن سفر بیانجامد. این جلسات نهایتا باعث هماهنگی و انجام بهتر امور در مقاطع زمانی خاص می شود. همچنین صدور بیانیه هایی که نکاتی مفید و عملی برای مسافران به همراه داشته باشد یکی دیگر از مسائلی است که باید مورد توجه قرار بگیرد. مخاطب این بیانیه ها مسافران هستند در حالیکه رسیدن به اهداف کلان نیازمند مخاطب قرار دادن ارایه دهندگان انواع خدمات سفر است، فعالانی که نبض جریان سفر را در دست دارند.

از سوی دیگر خلا نهادهای علمی در ستاد به چشم می خورد. تحقق اهداف کلان نیاز به تحقیقات علمی و برنامه های کارشناسی شده دارد و این امر لزوم حضور دانشگاه ها و اساتید حوزه های مرتبط را نشان می دهد. در حال حاضر دانشگاه های معتبر داخلی، رشته های مدیریت جهانگردی و توریسم را در برنامه آموزشی خود دارند. استفاده از تحقیقات آکادمیک و وارد کردن دانشگاه ها در تصمیم گیری ها نقش مثبتی در رسیدن به اهداف ستاد خواهد داشت.

علاوه بر این، ستاد در برقراری ارتباط با مردم در یک ساله گذشته موفق عمل نکرده است. استفاده مناسب تر از فنآوری و حضور دایمی و قوی در فضای رسانه ای و مجازی در قالب طراحی سایتی جذاب که اطلاعات مورد نیاز مسافر را تامین کند و همچنین تهیه اپلیکیشن های موبایل می تواند ستاد را به مرجعی مطمئن برای مسافران تبدیل کند.

به عنوان مثال ستاد در زمان هایی که تعداد سفر در کشور کم است می تواند با انجام برنامه های تحقیقی، عواملی که به ترغیب شهروندان به سفر منجر می شود را شناسایی کرده و با ایجاد کمپین های تبلیغاتی مناسب و بهره گیری یکپارچه از ابزارهایی چون سایت، اپلیکیشن، بیانیه، مطبوعات و … شهروندان را برای سفر به نقاط کمتر دیده شده کشور مجاب کند. انجام چنین کاری منافاتی با وظایف ستاد در زمان اوج سفر ندارد، چرا که این فعالیت ها می تواند در طول سال انجام شده و در زمان های اوج سفر برای مدتی تعطیل شود.

علاوه بر این، ستاد در زمانی که بحثهای استراتژیک در حوزه سفر مطرح می شود حضور ندارد و در صورت حضور هم نقشی منفعلانه دارد. بحث تعطیلات زمستانی که در هفته های گذشته مطرح شد یکی از این موارد است. ستاد برای ایفای نقش اصلی خود بایستی نقشی فعال و جهت دهنده در مواردی اینچنین که ارتباط مستقیم به سفر و گردشگری دارد اتخاذ کند.

بررسی تجربه یکساله ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر و بهره گیری از تجربیات این مدت اگر به رفع نواقص موجود و تقویت نقاط قوت بیانجامد باعث خواهد شد تا ستاد نقشی مهم در صنعت گردشگری کشور ایفا کند.